
سه اشتباه رایج در قراردادها که میتواند امنیت سرمایه را کم کند
امضای قرارداد معمولاً در چند دقیقه انجام میشود، اما آثار بعضی بندهای آن ممکن است مدتها باقی بماند. ابهام در زمان انجام تعهد، نامشخصبودن پیامد تخلف یا بیتوجهی به شروط چاپی میتواند هنگام اختلاف، اثبات حق را دشوار کند.
پیش از امضا، فقط مبلغ و موضوع قرارداد را نخوانید. ببینید چه کسی، دقیقاً چه کاری را، تا چه زمانی و با چه پیامدی در صورت تخلف پذیرفته است.
۱. تعهد مبهم؛ «در اسرع وقت» دقیقاً یعنی چه؟
عبارتهایی مثل «در اسرع وقت»، «با کیفیت مناسب» یا «پس از آمادهشدن شرایط» ممکن است محل اختلاف شوند؛ چون زمان، معیار کیفیت یا شرط شروع تعهد را روشن نمیکنند.
برای دقیقترکردن بند، مشخص کنید:
- مسئول انجام تعهد کیست؟ نام شخص یا شرکت و مسئولیت هر طرف را روشن کنید.
- موعد انجام چه زمانی است؟ تاریخ یا مهلت قابل تشخیص بنویسید.
- نتیجه قابل قبول چیست؟ مشخصات فنی، پیوست، نقشه، نمونه یا معیار تحویل را ذکر کنید.
- تحویل چگونه تأیید میشود؟ صورتجلسه، تأیید کتبی یا روش دیگری را تعیین کنید.
برای نمونه، بهجای «در اسرع وقت تحویل شود»، میتوان موعد، شیوه تحویل و مدارک لازم را روشن کرد. مثالها باید متناسب با همان قرارداد تنظیم شوند؛ یک عبارت آماده برای همه معاملات مناسب نیست.
۲. پیامد تخلف روشن نیست
اگر زمانبندی یا کیفیت تعهد رعایت نشود، قرارداد چه راهکاری پیشبینی کرده است؟ گاهی طرفین برای تأخیر یا عدم انجام تعهد، وجه التزام تعیین میکنند؛ یعنی مبلغ یا شیوه محاسبه خسارت را از پیش در قرارداد میآورند.
با این حال، نبود وجه التزام بهتنهایی به این معنا نیست که هیچ راه حقوقی وجود ندارد. قانون مدنی اصل الزامآوربودن قرارداد و قواعدی درباره آثار عدم اجرای تعهد دارد؛ اما مطالبه خسارت به شرایط قانونی، مفاد قرارداد و مدارک موجود وابسته است. مواد ۲۱۹، ۲۲۱ و ۲۲۶ قانون مدنی در این زمینه اهمیت دارند؛ ماده ۲۳۰ به خسارت قراردادیِ از پیش تعیینشده میپردازد. متن قانون مدنی
در متن وجه التزام، این موارد را مبهم نگذارید:
- مبلغ یا روش محاسبه خسارت؛
- اینکه خسارت برای تأخیر است یا انجامنشدن تعهد؛
- زمان شروع و پایان محاسبه؛
- ارتباط وجه التزام با درخواست اجرای اصل تعهد.
درباره امکان مطالبه همزمان وجه التزام و اجرای تعهد، نمیتوان بدون خواندن عبارت قرارداد حکم یکسان داد. متن بند باید روشن کند طرفین برای تأخیر یا عدم انجام، چه اثری در نظر داشتهاند.
۳. امضای شرط اسقاط خیارات بدون فهم دامنه آن
در برخی قراردادها عبارتی مانند «اسقاط کافه خیارات» دیده میشود. این عبارت را نباید بیتوجه امضا کرد؛ اما همچنین درست نیست که آن را خودبهخود معادل «از دستدادن حق شکایت» یا «سلب همه حقوق» بدانیم.
ماده ۴۴۸ قانون مدنی اجازه میدهد سقوط تمام یا بعضی از خیارات در قرارداد شرط شود. اینکه شرط موردنظر دقیقاً کدام حق فسخ را دربرمیگیرد و در اختلاف مشخص چه اثری دارد، به متن کامل قرارداد و اوضاع معامله بستگی دارد. ادعاهایی مانند عیب یا تدلیس نیز باید با شرایط قانونی و مدارک همان مورد سنجیده شوند؛ تدلیس در ماده ۴۳۸ قانون مدنی تعریف شده است. متن قانون مدنی
اگر بندی برایتان مهم یا نامفهوم است، پیش از امضا روشن کنید:
- منظور از اسقاط، کدام خیارات و حقوق است؟
- آیا بند درباره مورد خاصی توضیح یا استثنا دارد؟
- آیا متن قرارداد با توافق واقعی طرفین هماهنگ است؟
- آیا پیوستها، اظهارات و شرایط ملک یا کالا بهدرستی درج شدهاند؟
پیش از امضا، این چهار مورد را بررسی کنید
۱. مشخصات طرفین و موضوع قرارداد درست و کامل باشد.
۲. تعهدات، موعدها و معیار تحویل قابل سنجش نوشته شوند.
۳. ضمانت اجرای تخلف و شیوه محاسبه آن روشن باشد.
۴. شروط چاپی، از جمله اسقاط خیارات، پیش از امضا خوانده و دربارهشان سؤال شود.
قرارداد آماده لزوماً با شرایط معامله شما هماهنگ نیست. اگر موضوع معامله مهم است یا بندی درباره فسخ، خسارت یا اسقاط حقوق برایتان ابهام دارد، متن کامل قرارداد و پیوستهایش باید پیش از امضا بررسی شود.